Patentlenebilirlik kriterleri: yenilik, buluş basamağı, sanayiye uygulanabilirlik

Tekniğin bilinen durumuna dahil olmayan buluş yeni kabul edilir (SMK md. 83). Tekniğin bilinen durumu, başvuru tarihinden (rüçhan istenmişse rüçhan tarihinden) önce dünyanın herhangi bir yerinde yazılı veya sözlü tanıtım, kullanım ya da başka bir yolla toplumca erişilebilir hale gelmiş her şeyi kapsar. Bir patent belgesi, bilimsel makale, ürün kataloğu, fuar sunumu veya internetteki bir video aynı ölçüde önceki teknik olabilir.

Başvuru tarihinden önce yapılmış, ancak bu tarihte veya sonrasında yayımlanmış ulusal patent ve faydalı model başvurularının ilk içerikleri de tekniğin bilinen durumuna dahildir. Bu başvurular yalnızca yenilik bakımından dikkate alınır, buluş basamağının değerlendirilmesinde kullanılmaz.

Yeniliğin ortadan kalkması için, istemdeki bütün özelliklerin tek bir önceki teknik kaynağında birlikte açıklanmış olması gerekir. Özellikler farklı belgelere dağılmışsa yenilik korunur, ancak bu kez buluş basamağı sorgulanır.

Buluş, ilgili olduğu teknik alandaki uzmana göre tekniğin bilinen durumundan aşikâr bir şekilde çıkarılamıyorsa buluş basamağı içerir (SMK md. 83). Buradaki uzman, alanın ortalama bilgi ve becerisine sahip, mevcut kaynaklara erişebilen ama yaratıcı sıçrama yapmayan varsayımsal bir kişidir.

Uygulamada, Avrupa Patent Ofisi'nin de kullandığı problem-çözüm yaklaşımı yaygın bir değerlendirme yöntemidir:

1. Buluşa en yakın önceki teknik belirlenir.
2. Buluşun bu belgeden farkları ve bu farkların sağladığı teknik etki ortaya konur.
3. Bu etkiden yola çıkarak çözülen nesnel teknik problem tanımlanır.
4. Önceki teknikte, uzmanı bu problemi çözmek için buluşa götürecek bir yönlendirme olup olmadığı sorulur.

Bilinen iki çözümü, her birinin bilinen işlevini değiştirmeden yan yana getirmek çoğu zaman aşikâr kabul edilir. Buna karşılık beklenmeyen bir teknik etki, uzun süredir çözülemeyen bir problemin çözülmesi veya önceki teknikteki yaygın bir önyargının aşılması buluş basamağını destekleyen göstergelerdir.

Buluş, tarım dahil sanayinin herhangi bir dalında üretilebiliyor veya kullanılabiliyorsa sanayiye uygulanabilir kabul edilir (SMK md. 83). Çoğu teknik buluş bu şartı kolayca karşılar. Sorun genellikle doğa yasalarıyla çelişen önerilerde veya yalnızca soyut bir düşünce olarak kalan, nasıl gerçekleştirileceği gösterilmeyen fikirlerde çıkar.

SMK md. 82'ye göre şunlar buluş olarak kabul edilmez: keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler; zihni faaliyetler, iş faaliyetleri veya oyunlara ilişkin plan, kural ve yöntemler; bilgisayar programları; estetik nitelikteki yaratımlar ile edebiyat, sanat ve bilim eserleri; bilginin sunumu. Ancak Kanun, bu konuların yalnızca kendisinin patentlenebilirlik dışında kaldığını belirtir. Örneğin bir teknik problemi teknik araçlarla çözen, bilgisayarla uygulanan bir buluş bu nedenle otomatik olarak dışlanmaz.

Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı buluşlara, bitki çeşitlerine ve hayvan ırklarına ve bunların elde edilmesinde kullanılan esas itibarıyla biyolojik yöntemlere, insan veya hayvan vücuduna uygulanan teşhis, tedavi ve cerrahi yöntemleri gibi konulara da patent verilmez (SMK md. 82). Teşhis ve tedavi yöntemlerinde kullanılan ürünler ve maddeler ise bu istisnanın dışındadır ve korunabilir.

Başvurudan önce yapılacak bir ön araştırma, şartların karşılanıp karşılanmadığını kabaca görmenizi ve tarifnameyi en yakın önceki tekniğe göre konumlandırmanızı sağlar:

1. Buluşun temel teknik özelliklerini ve çözdüğü problemi birkaç cümleyle yazın.
2. Her özellik için Türkçe ve İngilizce anahtar kelimeler ile eşanlamlılarını çıkarın.
3. İlgili Uluslararası Patent Sınıflandırması (IPC) veya CPC sınıflarını belirleyin; sınıfla arama, kelimeyle aramanın kaçırdığı belgeleri bulur.
4. Espacenet ↗, Google Patents ↗ ve WIPO PATENTSCOPE ↗ gibi ücretsiz veri tabanlarında arayın; makaleleri, standartları ve ürün kataloglarını da unutmayın.
5. En yakın birkaç belgeyi bir özellik tablosunda buluşunuzla karşılaştırın: hangi özellik hangi belgede var, hangisi hiçbirinde yok?

Ön araştırma resmî araştırma raporunun yerini tutmaz, ancak dosyaya devam etme kararını ve istemlerin nereden sınırlanacağını çok daha bilinçli hale getirir.