Faydalı model başvurusu: patentten farkı ve süreç

SMK md. 142'ye göre yeni olan ve sanayiye uygulanabilen buluşlar faydalı model verilerek korunur. Patentten temel farkı, faydalı modelde buluş basamağı şartının aranmamasıdır: buluşun tekniğin bilinen durumundan farklı olması yeterlidir, alanındaki uzmana göre aşikâr olmaması gerekmez. Yenilik değerlendirmesinde ise konuya katkı sağlamayan teknik özellikler dikkate alınmaz.

Başvuru belgeleri patentle aynıdır: başvuru formu, tarifname, istemler, özet ve gerekiyorsa resimler. Bu nedenle tarifname yazımı ve istem yazımı kuralları faydalı model için de geçerlidir.

Her iki hak da uzatılamaz (SMK md. 101) ve korumanın sürmesi yıllık ücretlerin zamanında ödenmesine bağlıdır. Faydalı model daha az aşamadan geçtiği için çoğu dosyada daha kısa sürede sonuçlanır ve daha az resmi ücret kalemi içerir; buna karşılık sağladığı koruma daha kısa sürelidir ve hakkın geçerliliği, esas incelemeden geçmediği için sonradan daha kolay tartışılabilir.

Patent için geçerli istisnalara (keşifler, bilimsel teoriler, matematiksel yöntemler, bilgisayar programları, teşhis ve tedavi yöntemleri gibi) ek olarak SMK md. 142 şu konuları faydalı model korumasının dışında tutar:

• Kimyasal ve biyolojik maddeler, bunların elde edilmesine yönelik usuller ve bu usullerle elde edilen ürünler
• Eczacılıkla ilgili maddeler, usuller ve bu usullerle elde edilen ürünler
• Biyoteknolojik buluşlar
• Usuller ve usuller sonucu elde edilen ürünler

Son madde pratikte önemlidir: bir yöntem, üretim süreci veya kullanım şekli faydalı modelle korunamaz. Faydalı model, esasen bir ürünün, cihazın veya düzeneğin yapısal özelliklerini korumaya uygundur.

1. Başvuru: Patentte olduğu gibi EPATS ↗ üzerinden çevrimiçi yapılır. Ücretler için TÜRKPATENT'in faydalı model işlem ücretleri ↗ sayfasına bakın.
2. Şekli inceleme: Başvurunun şekli şartlara uygunluğu incelenir; eksiklikler başvuru sahibine bildirilir.
3. Araştırma talebi: Başvuruyla birlikte ya da şekli şartların karşılandığının bildiriminden itibaren iki ay içinde yapılmalıdır; yapılmazsa başvuru geri çekilmiş sayılır (SMK md. 143).
4. Araştırma raporu ve görüşler: Rapor yayımlandıktan sonra üç ay içinde başvuru sahibi rapora karşı görüş bildirebilir, üçüncü kişiler de görüş sunabilir.
5. Karar: Kurum, rapor ve görüşleri değerlendirdikten sonra başvurunun Kanuna uygun olmadığı sonucuna varırsa başvuruyu reddeder; aksi halde faydalı model belgesi verilir.

Faydalı model belgesinin verilmesinden sonra Kurum nezdinde itiraz yolu yoktur. Hakkın geçersizliğini ileri sürmek isteyen üçüncü kişiler hükümsüzlük talebiyle mahkemeye başvurur.

• Buluş bir usul mü? Yöntem veya üretim süreci ise faydalı model seçeneği yoktur.
• Buluş basamağı tartışmalı mı? Önceki teknikten farkı küçük ama yeni bir yapı için faydalı model daha gerçekçi olabilir.
• Ürünün piyasa ömrü ne kadar? 10 yıllık koruma yeterliyse daha az aşamalı süreç avantaj sağlar.
• Yurt dışı koruma planı var mı? Faydalı model her ülkede bulunan bir hak türü değildir; örneğin ABD'de ve Avrupa Patent Ofisi sisteminde faydalı model yoktur.

Karar sonradan da değiştirilebilir. SMK md. 104'e göre patent başvurusu, son inceleme bildirimine cevap süresinin sonuna kadar faydalı model başvurusuna; faydalı model başvurusu ise araştırma raporunun bildiriminden itibaren üç ay içinde patent başvurusuna dönüştürülebilir. Dönüşüm yalnızca bir kez yapılabilir ve rüçhan hakkı korunur.